ستاره شناسان رصدخانه‌ی جنوبی اروپا ESO  با استفاده از شکارچی سیارات فراخورشیدی یعنی طیف نگار هارپس خبر کشف 50 سیاره جدید را اعلام کردند، که 16 تا از آنها سیارات "اَبَر-زمین" محسوب می‌شوند، و یکی از این سیارات در محدوده‌ی لبه‌ی کمربند حیات ستاره‌ی خود در گردش است. با مطالعه‌ی خواص تمام این سیارات دستاوردهای هارپس قابل ملاحظه بود، گروه تحقیقاتی دریافتند که حدود 40% ستارگان مشابه خورشید حداقل یک سیاره سبکتر از زحل دارند.

طیف‌نگار هارپس در رصدخانه‌ی جنوبی اروپا روی تلسکوپ 3.6 متری VLT در لاسیلای شیلی نصب شده است و یکی از موفق‌ترین ابزارها در نوع خود برای شکار سیارات فراخورشیدی به شمار می‌آید. گروه جستجوگر با ابزار هارپس، به رهبری مایکل مایر از دانشگاه ژنو در سوئیس، خبر کشف بیش از 50 سیاره‌ی فراخورشیدی که با فاصله‌ی نزدیکی از ستاره‌ی خود در گردش‌اند را اعلام کرد که شامل 16 سیاره‌ی ابر-زمین می‌باشند. این کشف بیشترین شمار چنین سیاراتی‌ست که تا به حال در یک زمان اعلام شده است. یافته‌های جدید در کنفرانس منظومه‌های فراخورشیدی با حضور 350 پژوهشگر سیارات فراخورشیدی در نشستی در وایومینگ آمریکا ارائه شد.

مایر می‌گوید: "فراوانی کشفیات هارپس از همه‌ی انتظارات ما فراتر رفته و بطور استثنائی شامل چندین سیاره‌ی ابر-زمین و نپتون-مانند نیز هست و ستاره‌ای بسیار شبیه خورشید ما میزبان آنها است. و خبر بهتر اینکه آهنگ کشف چنین سیاراتی دارای شتابی فزاینده است."

در هشت سالی که از آغاز بررسی ستارگان خورشید مانند با استفاده از تکنیک سرعت شعاعی می‌گذرد هارپس بیش از 150 سیاره‌ی جدید را شناسایی کرده که حدود دوسوم از سیارات فراخورشیدی کشف شده دارای جرمی کمتر از نپتون-مانندهای کشف شده با هارپس هستند. این نتایج استثنائی حاصل صدها شب رصدی طیف‌نگار هارپس است.

رصد بیش از 376 ستاره‌ی خورشید-مانند توسط هارپس به اخترشناسان امکان پیشرفت قابل توجه‌ای در برآورد اینکه چطور ستارگان مشابه خورشید میزبان سیارات کم جرم هستند داده است ( سیاراتی درست مقابل غول‌های گازی). آنها دریافتند که 40% چنین ستارگانی حداقل یک سیاره‌ی کم‌جرم‌تر از زحل دارند. بیشتر سیارات فراخورشیدی هم جرم نپتون یا کم جرم‌تر از آن در منظومه‌هایی با چندین سیاره قرار دارند.

با ارتقا مدام سیستم‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری، هارپس برای سطوح بالاتر پایداری و حساسیت که امکان جستجوی سیارات صخره‌ای حامی حیات را فراهم می‌اورد  توسعه یافته است. ده ستاره‌ی نزدیک مشابه خورشید برای نقشه‌برداری و پیمایش جدید انتخاب شده‌اند. این ستارگان توسط هارپس رصد شده‌اند و برای دقیق‌ترین اندازه‌گیری‌های سرعت شعاعی مناسب درنظر گرفته شده‌اند. پس از دو سال جستجو، گروه اخترشناسان پنج سیاره با جرمی حدود یک پنجم جرم زمین را یافتند.

 اثر این نقاش سیاره‌ای که به دور ستاره‌ی خورشید-مانند HD 85512 در جنوب صورت فلکی بادبان درگرش است را به تصویر کشیده است. این سیاره یکی از شانزده ابر-زمین کشف شده با ابزار هارپس در تلسکوپ 3.6 متری در رصدخانه‌ی لاسیلای ESO است. جرم این سیاره حدودا 3.6 برابر بیش از جرم زمین است و در لبه‌ی کمربند حیات ستاره مادر واقع گردیده، اینجا همان ناحیه‌ای‌ست که احتمال وجود آب مایع و حتی حیات وجود دارد.

فرانسیسکو پِپ نویسنده‌ی اصلی یکی از مقاله‌های اخیر از رصدخانه‌ی ژنو در سوئیس چنین توضیح می دهد: "این سیارات بهترین اهداف برای تلسکوپ‌های فضایی آینده که در جستجوی حیات در آتمسفر سیارات‌اند خواهند بود، آنها با تلاش برای یافتن ترکیبات شیمیایی از قبیل ردپای اکسیژن به جستجو می ‌پردازند."

یکی از سیارات تازه کشف شده‌ی اخیر HD 85512b است که جرم آن حدود 3.6 برابر جرم زمین برآورد شده است و در لبه‌ی کمربند حیات واقع شده است. ( ناحیه‌ای باریک در اطراف ستاره که با در نظر گرفتن سایر شرایط احتمال وجود آب مایع در آن وجود دارد.)

لیزا کالتینگر متخصص در سکونت پذیری سیارات فراخورشیدی اضافه می‌کند: "این کم جرم‌ترین سیاره‌ی کشف شده با روش سرعت شعاعی است که بطور بالقوه‌ای در کمربند حیات ستاره‌ی خود واقع است، و دومین سیاره‌ی کم‌ جرم یافته شده‌ی هارپس است که در کمربند حیات قرار دارد."  

در حال حاضر دقت فزاینده‌ی پیمایش جدید هارپس امکان کشف سیاراتی با جرمی کمتر از دو برابر زمین را فراهم می‌آورد. حساسیت و دقت هارپس تا اندازه‌ای بالا رفته که قادر به تشخیص دامنه‌های سرعت شعاعی حتی کمتر از 4 کیلومتر بر ساعت است.( این یعنی کمتر از سرعت راه رفتن یک انسان)


مایر اضافه می کند: تشخیص سطح HD 85512b از محدودیت‌های هارپس فراتر رفته اما امکان کشف دیگر ابر-زمین‌ها را در کمربند حیات اطراف ستاره‌های مشابه خورشید را نشان می‌دهد.

نقاش یکی از بیش از 50 سیاره‌ی کشف شده از طریق هارپس را به نمایش درآورده: ابر-زمین صخره‌ای HD 85512b

این نتایج اخترشناسان را مطمئن می‌کند که به کشف دیگر سیارات کوچک صخره‌ای سکونت‌پذیر اطراف ستاره‌های مشابه خورشید نزدیک شده‌اند. ابزارهای تازه برای پیش‌برد این جستجوها برنامه‌ریزی شده‌اند. این ابزارها شامل کپی طیف‌نگار هارپس است که روی تلسکوپ نازیونل گالیله در جزایر قناری نصب می‌شود و ستارگان آسمان نیم‌کره‌ی شمالی را نقشه‌برداری می‌کند و قدرت آن به خوبی یابنده‌ی سیارات اسپرسو است که قرار است روی تلسکوپ بسیار بزرگ ESO در سال 2016 نصب شود.  با ادامه‌ی پیشرفت‌ها در آینده همچنین ابزار CODEX روی تلسکوپ اروپایی بسیار بزرگ (E-ELT) نصب می‌شود که این تکنیک را به سطوح بالاتری ارتقا می‌دهد.

مایکل مایر کاشف نخستین سیاره‌ی فراخورشیدی در اطراف یک ستاره‌ی معمولی در 1995 چنین نتیجه‌گیری می‌کند: "در ده، دوازده سال آینده ما باید اولین فهرست از سیارات بالقوه‌ی سکونت‌پذیر در همسایگی خورشید را داشته باشیم. تهیه‌ی چنین فهرستی پیش از تجربیات آینده می تواند برای امکان طیف‌نمایی ترکیبات حیات در جو سیارات فراخورشیدی جستجو کند."

مترجم: نیلوفر فشنگ ساز

 منبع: www. astrobio.net